Keywords
Javanese nurses
midwifery
colonialism
indigenous agency
How to Cite
Abstract
This article traces the professionalization of indigenous medical staff at Petronella Hospital, Yogyakarta, between 1900 and 1940. Addressing the historical gap regarding non-elite health workers, this study examines how marginalized Javanese individuals negotiated colonial disciplines to achieve social mobility. Using a historical method framed by subaltern theory based on colonial archives, this research reveals that Petronella served as an engine of mobility. The institution transformed unskilled domestic workers into professionals (zuster and mantri). Through the decentralized “Yogyakarta System,” Petronella produced state-recognized nurses and conducted a radical gender experiment by training male midwives to address high rural maternal mortality. Ultimately, this professionalization demonstrates how subaltern indigenous agency adopted medical modernity without forfeiting cultural roots.
References
Bezoek Petronella Hospitaal. (1937, September 28). Soerabaiasch Handelsblad.
Boomgaard, P. (1993). The development of colonial health care in Java; An exploratory introduction. Bijdragen Tot de Taal-, Land-En Volkenkunde, (1ste Afl), 77–93.
Conferentie Van Zendingsartsen. (1938, August 20). De Locomotief.
De Chauferie, H. J. D. D. (1904). Ziekenzorg. Tijdschrift Voor Armenzorg En Kinderbescherming, 5(173).
De Christen in Oorlogstijd. (1940, February 6). Nieuwe Utrechtsche Courant.
De Kliniek van den Zendeling-arts Scheurer te Jogjakarta. (1898, January 21). De Locomotief.
De Vereeniging Dr. Scheurers Hospitaal. (1935, November). Het Zendingsblad van de Gereformeerde Kerken in Nederland, (11).
De Zwart, P., Gallardo-Albarrán, D., & Rijpma, A. (2022). The demographic effects of colonialism: Forced labor and mortality in Java, 1834–1879. The Journal of Economic History, 82(1), 211–249.
Dijkstra, H. (1908, November). Noodzakelijkheid van een nieuw Zusterhuis. Het Zendingsblad van de Gereformeerde Kerken in Nederland.
Dr. Scheurer. (1900, November 22). De Locomotief.
Ds. C. Zwaan te Djokjakarta. (1908). Het Zendingsblad van de Gereformeerde Kerken in Nederland, (8).
Een bezoek aan het zendingshospitaal. (1903, May 17). De Heraut.
Een Missionnair-Arts. (1898, September 30). De Locomotief.
Fortman, D. G. (1908). De Geschiedenis Der Medische Zending. G. F. Callenbach.
Generale Synode van De Geref. Kerken in Nederland. (1899, September 1). De Ba Zuin Stemmen Uit “De Gereformeerde Kerken in Nederland,” (35).
Geslaagde leerlingen van het Petronella Hospitaal. (1935, November). Het Zendingsblad van de Gereformeerde Kerken in Nederland.
Godsdienstoefeningen In De Week van 13 Tot 19 Januari 1901. (1901, January 13). Amsterdamsche Kerkbode, 15.
Groot, K. P. (1937). Het Zendingsziekenhuis Petronella. Petronella Hospitaal.
Guha, R. (1982). On some aspects of the historiography of colonial India. In R. Guha (Ed.), Subaltern studies. 1 (pp. 1–8). Oxford University Press.
Hesselink, E. Q. (with Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (Netherlands)). (2015). Healers on the colonial market: Native doctors and midwives in the Dutch East Indies. Brill. https://doi.org/10.1163/9789004253575
Hesselink, L. (2018). The early years of nursing in the Dutch East Indies, 1895–1920. In H. Sweet & S. Hawkins (Eds.), Colonial caring. Manchester University Press. https://doi.org/10.7765/9781526129369.00013
Het Petronella-Ziekenhuis te Djocja. (1936, September 24). De Standaard.
Het Sanatorium Pakem. (1939, October 23). De Locomotief.
Hospital te Djogja. (1899, November 26). De Heraut.
Jaarverslag van het Petronella-Hospitaal te Djokjakarta over het jaar 1934. (1935, April). Het Zendingsblad van de Gereformeerde Kerken in Nederland.
Kabar Warni-Warni. (1935). Kajawèn.
Kuyper, J. H. (1933). J. G. Scheurer Missionair-Arts De Man Van Het Rotsvaste Geloof. J. N. Voorhoeve.
Marihandono, D. (2021). The Role of Medical Schools in Handling the Outbreaks in the Dutch East Indies. Advances in Social Science, Education and Humanities Research, Volume 593, 593.
Nieuwe Indische Specialiteit. (1911, March 18). De Sumatra Post.
Nieuwe Perspectieven door de Opleiding van Vroedméésters in Plaats van Vroedvrouwen. (1938, July 7). De Locomotief.
Offringa, J. (1925). Na Vijf en Twintig Jaren. Petronella Hospitaal.
Petronella-Hospitaal. (1935, June 28). Algemeen Handelsblad.
Pols, H. (2024). The expansion of medical education in the Dutch East Indies and the formation of the Indonesian medical profession. Medical History, 68(2), 162–182. https://doi.org/10.1017/mdh.2024.11
Spivak, G. C. (1988). Can the subaltern speak? In C. Nelson (Ed.), Marxism and the interpretation of culture. Macmillan Education.
Twee Nieuwe Poliklinieken in Wonosari. (1938, October 5). De Locomotief.
Uitbreiding Van Het Petronella-Hospitaal. (1937, February 20). De Standaard.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Rifa'i Shodiq Fathoni, Ilmiawati Safitri (Author)